Kærleiksland

“I believe in Spinoza’s God who reveals himself in the orderly harmony of what exists, not in a God who concerns himself with the fates and actions of human beings. […] A knowledge of the existence of something we cannot penetrate, of the manifestations of the profoundest reason and the most radiant beauty – it is this knowledge and this emotion that constitute the truly religious attitude; in this sense, and in this alone, I am a deeply religious man.” -Albert Einstein

Í nokkur ár hef ég látið herskáa trúleysingja fara í taugarnar á mér. Ég hef í raun aldrei skilið afhverju, þar sem ég er sjálfur trúlaus, en ég er loksins búinn að átta mig á ástæðunni: Menn eins og t.d. Richard Dawkins, Christopher Hitchens, Sam Harris og þessi endalausi fjöldi herskárra trúleysingja sem ég hef kynnt mér á netinu fara í taugarnar á mér því þeir eru svo djöfulli einfaldir, takmarkaðir og óspennandi í allri sinni nálgun á trú.

Gagnrýnin er í raun alltaf þessi sama:  Það er nöldrað yfir einhverjum staðreyndum í Biblíunni eða Kóraninum, að einhversstaðar skuli standa að það megi henda grjóti í kvenfólk eða drepa græneygt fólk og fingrinum er bent á einhverja ofsatrúargeðsjúklinga sem sprengja sig í verslunarmiðstöðvum. Þessvegna er trú hræðileg og ætti ekki að vera til. “Hvernig getið þið trúað þessu bulli?”, “Siðferði á að byggja á rökhugsun og skynsemi”, “ég sé ekki afhverju ég ætti að bera virðingu fyrir órökstuddri skoðun”  o.s.frv. Þegar allt kemur til alls koma þessir hlutir kjarna málsins ekki rassgat við, og það er raunar sorglegt hversu blindir þeir sem þetta predika eru fyrir því hversu ótrúlega stór hluti lífs okkar og ákvarðana stýrist af trú (þ.e. “órökstuddum skoðunum”. Ekki trúarbrögðum.), hvort sem reynt er að komast hjá því eða ekki. Ég sver það, í hvert skipti sem einhver segir “trúarbrögð eru heimskuleg því þau byggja ekki á gögnum og rökum” þá æli ég.

Það er stöðugt tönnlast á þessum atriðum, að Biblían hafi að öllum líkindum verið skrifuð af venjulegum mönnum, að það sé ekkert himnaríki og ekkert helvíti. En fyrir þá sem eru raunverulega trúaðir, þá skiptir það engu máli hvað þetta er sagt oft. Fólk eins og Dawkins og Harris væru löngu búnir að átta sig á þessu, og kannski búnir að breyta nálgun sinni ef þeir væru ekki svona blindaðir af eigin egói, og kikkinu sem þeir fá út úr því að segja öðru fólki stöðugt hvað það hafi rangt fyrir sér. Þetta kallast í einu skynsemisdýrkun, og kirkjan er “kirkja skynseminnar”  eins og Robert Pirsig kallar hana.

Það sem virkilega pirrar mig er að fólk virðist aldrei vilja kafa dýpra, að velta eðli trúarinnar fyrir sér og spyrja t.d. þessarar spurningar: Ef þetta er svona borðleggjandi, afhverju fyrirfinnst nóg af afburðargreindu, skörpu og rökföstu fólki sem er heittrúað? Er það engin vísbending að sama hve mikið er hamrað á þessum gömlu trúleysis-tuggum þá hafa þær nákvæmlega engin áhrif á þá sem í raun eru trúaðir? Afhverju er það? Er raunveruleg trú kannski eitthvað sem er alfarið handan við rökhugsun? Kemur rökhugsun siðferði yfir höfuð eitthvað við (og þá á ég við raunverulegum siðferðislegum gildum, ekki hlutverk rökhugsunar í útfærslu á þeim gildum)?

Það eru ótrúlega margar spurningar sem mætti spyrja, og trú er yfir höfuð alveg óendanlega áhugavert viðfangsefni. Ég vildi því óska þess að fólk myndi snúa baki við þessa hefðbundnu nálgun og reyna frekar að víkka sjóndeildarhringinn. Það skilar nákvæmlega engu og gerir ekkert til að sætta ólík sjónarmið fólks að stilla átökunum milli trúaðra og trúleysingja upp sem einhverri einfaldri röksemdarfærslu. Deilurnar verða með því í raun ekkert annað en verkfæri trúleysingja til að upphefja sjálfa sig. Hvernig væri að velta virkilega fyrir sér afhverju trúarbrögð hafa gengt svo veigamiklu hlutverki í mannkynssögunni? Ekki bara sem eitthvað hobbí heldur sem þungamiðja lífsins eins og það leggur sig? Er það virkilega bara því fólk var svona vitlaust? Er trú raunverulega bara “ópíum fólksins”?

Ég hef alltaf verið trúlaus, og hef aldrei getað samsamað mig með t.d. kristinni trú. Það má líka örugglega finna einhverjar færslur á þessu bloggi frá ca. 2003-2005 þar sem ég tala um hvað trúarbrögð eru heimskuleg. En ákveðin sinnaskipti áttu sér stað þegar ég las eftir menn sem höfðu aktjúallí eitthvað bitastætt um hlutina að segja. Bæði skrif trúaðra manna sem voru meðvitaðir um vandamál trúarinnar, sem og hugmyndir trúleysingja sem höfðu andúð á trúarbrögðum, en köfuðu virkilega ofan í eðli trúar, hlutverk hennar og tilgang með gagnrýni sinni. Gáfumannaneimdropp er yfirleitt ekki minn stíll, en í þessu tilfelli geri ég undantekningu: Lesið t.d. Karamazov bræðurna eftir Dostojevskí, bók sem breytti algjörlega sýn minni á trú og er líklega sú magnaðasta sem ég hef lesið. Dostojevskí var mjög trúaður, en var fullkomlega meðvitaður um þau vandamál sem fylgdu trúnni. (ef þið nennið ekki að lesa hana, lesið a.m.k. kaflann “the Grand Inquisitor” úr bókinni). Skoðið líka hvernig Nietzsche gagnrýnir kristni og kristið siðferði og undir hvaða formerkjum. Skoðið hvernig Sören Kierkegaard tekst á við fáránleika trúarinnar, og hvernig hann var í stöðugum átökum við kirkjuna þrátt fyrir að vera sjálfur mjög heittrúaður. Skoðið hvernig kristið siðferði hefur t.d. haft áhrif á vestræna lífssýn (t.d. Max Weber “The protestant ethic and the spirit of capitalism”), eða hvernig Ludwig Wittgenstein, heimspekingur og einn skarpasti maður 20. aldarinnar, tókst á við trúnna (“I am not a religious man but I cannot help seeing every problem from a religious point of view”). Lesið það sem Albert Einstein hafði að segja um þessa hluti. Pælið í því afhverju Descartes, fyrsti rasjonalistinn og erkitýpa efahyggjumannsins var fullur af efa um bókstaflega allt NEMA tilvist Guðs. Veltið fyrir ykkur tengslunum á milli trúarbragða sem valdatækis og persónulega trú fólks. Að lokum skuluð þið íhuga hvaða merkingu það hafi að trú skuli einfaldlega jafngilda ást hjá mörgum.

Ég verð reiður þegar verið er að amast út í trúað fólk, þar sem trúin er ekki á nokkurn hátt skaðleg, heldur eitthvað sem hefur gert þeim kleift að elska annað fólk af lífi og sál, og að yfirstíga valdahvötina sem einkennir nánast alla menn – trúaða eða ótrúaða. Ég verð reiður þegar ég sé þetta sama fólk verða fyrir barðinu á aulum eins og Richard Dawkins sem stökkva fram og segja “nei þú átt sko ekki að trúa, í nafni þekkingarinnar, í nafni sannleiksástarinnar!” Sjá dæmi:

Ég verð bara yfir höfuð þunglyndur þegar ég hugsa til þess að Richard Dawkins og söfnuðurinn hans skuli vera einhverskonar andlit trúleysingja.

This entry was posted on 26.12.2011 at 19:39 and is filed under Uncategorized. You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0 feed. Þú getur skilið eftir ummæli, eðasett inn bakvísun frá þinni eigin síðu.