Ég var að koma af Avatar. Hún var geðveik! Ein magnaðasta bíómynd sem ég hef upplifað. Hún þykir almennt vera algjört meistaraverk, en eins og algengt er með svona blokkböstera þá er hún afskrifuð af einum og einum gagnrýnenda (og nokkrum bjánum á imdb) sem “léttmeti” og einföld afþreying, þá helst því sögupersónurnar eru óspennandi eða án nokkurrar dýptar, að díalógurinn sé þunnur o.s.frv. Það er reyndar mjög algengt að myndir af þessu tagi séu afskrifaðar ef þeim sem eitthvað vit þykjasta hafa á þessu sem “afþreying” sem hafi ekkert frekara gildi, á meðan kvikmyndum af allt öðru tagi er hampað. Það virðist vera viðtekin skoðun, að til að kvikmyndir hafi “alvöru” gildi þá þurfi þær að uppfylla ákveðnar kröfur. Þessar kröfur felast iðulega í því að persónur mynadanna séu marghliða og hafi “dýpt”, að kvikmyndin veiti sálræna innsýn inn í líf persóna, birti manni félagslegan veruleika einhvers hóps á raunsæjan hátt eða eitthvað þar fram eftir götum. Á okkar tímum virðist þetta vera mælikvarðin á raunveruleg gæði, og sé á annað borð hægt að tala um einhvern algildan mælikvarða þá verði hann að miða út frá þessu. Annað er léttmeti eða afþreying. Þetta er samt frekar fyndið þegar maður skoðar þetta í sögulegu ljósi, en það virðist oft bara vera tískubylgjum háð hvaða hlutir hljóta náð fyrir augum gagnrýnenda sem eitthvað alvöru, hvort sem það er tónlist, leiklist, myndlist eða hvaðeina.
Mér fannst gaman að spá í þessu eftir að hafa séð Avatar. Hún hafði mjög ævintýralegt yfirbragð fannst mér, en eitt af megineinkennum alvöru ævintýra er það að persónur sagnanna eru yfirleitt algjörlega flatar, og það er líklega því þær skipta engu máli. Í Avatar skipta persónurnar í myndinni ekkert voðalega miklu máli, og raunar mætti segja að sagan sjálf sé líka í einhverjum skilningi aukaatriði. Aðalatriðið (fyrir mér allavegana) er bara að upplifa þennan rosalega heim, og reyndar er allur fyrri helmingur myndarinnar bara einhver feel-good hipparæma um einhvern gæja að leika sér við geimveru-frumbyggja, og virkar alveg fullkomlega sem slík.
Þessvegna finnst mér bjánalegt þegar gagnrýnendur gagnrýna myndir fyrir eitthvað sem þær eru ekki. Þetta er frekar augljós punktur, og maður hefði haldið að þetta væri eitthvað sem væri kennt í Gagnrýni 101, en samt er maður alltaf að sjá þetta. Gagnrýnendur að væla yfir því að mynd sé ekki svona eða hinsegin, þegar hún er eitthvað allt annað.
En sumsé, punkturinn er sá að sem ævintýramynd er Avatar eins sú rosalegasta sem ég hef séð, alveg ótrúleg upplifun og alls ekkert léttmeti. Hún hefði líka orðið léleg og asnaleg ef persónunum hefði verið ljáð einhver dýpt.
James Cameron mætti samt næst fá einhvern annan til að velja tónlistina í myndirnar sínar og draga aðeins úr þessum panflautu-Celine Dion fíling.
